ที่มา : เว็บไซต์แนวหน้าออนไลน์

ภาพประกอบจากแฟ้มภาพ

เมื่อหมอบอกว่า?ลูกน้อยตัวเหลือง? thaihealth

แฟ้มภาพ

บทความโดย คอลัมน์พบหมอ มศว แพทย์หญิงกรรณิการ์ วงศ์ภาวิทย์ อาจารย์ประจำภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

ภาวะตัวเหลืองมีอันตรายอย่างไร

กรณีที่ระดับบิลิรูบินสูงมาก สารบิลิรูบินจะผ่านไปที่สมองและจับกับเนื้อเยื่อในสมอง ทำให้เกิดการชักและการทำลายเนื้อสมองอย่างถาวร เรียกภาวะนี้ว่า Kernicterus มีโอกาสที่จะเกิดปัญญาอ่อน พัฒนาการช้า การได้ยินผิดปกติ

สืบค้นหาสาเหตุอย่างไร

แพทย์จะตรวจหมู่เลือดของแม่และลูก ตรวจหาว่ามีภาวะขาดเอนไซม์จีซิกพีดี มีการแตกของเม็ดเลือดแดง การติดติดเชื้ออื่นๆหลังคลอด การติดเชื้อเชื้อไวรัสบางชนิดตั้งแต่ก่อนคลอดหรือหลังคลอด หรือตรวจการทำงานของตับเพื่อเป็นแนวทางว่า มีการอุดตันของท่อทางเดินน้ำดีหรือไม่ หรืออาการตัวเหลืองเกี่ยวข้องกับนมแม่

รักษาภาวะตัวเหลืองอย่างไร

รักษาตามสาเหตุเป็นหลัก ร่วมกับการลดระดับบิลิรูบินลงด้วยการส่องไฟรักษา จากหลอดฟลูออเรสเซนต์แสงสีฟ้าส่องไปที่ทารก จำนวนหลอดไฟและระยะห่างจากตัวทารกเป็นไปตามมาตรฐานการรักษา ถอดเสื้อผ้าและปิดตาทารกเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่ตา แสงสีฟ้าจะถูกดูดซึมโดยบิลิรูบิน เปลี่ยนบิลิรูบินให้เป็นชนิดที่ละลายน้ำได้ และถูกขับออกจากร่างกายผ่านทางน้ำดีออกทางอุจจาระ และผ่านทางไตออกทางปัสสาวะ การส่องไฟรักษาอาจมีผื่นขึ้นตามตัวได้บ้าง มีอุจจาระเหลว มีอุณหภูมิกายสูงขึ้นดังนั้นต้องให้นมหรือน้ำให้เพียงพอกับทารก หรือรักษาด้วยการเปลี่ยนถ่ายเลือดในกรณีที่ระดับบิลิรูบินสูงมาก

ส่วนภาวะเหลืองจากนมแม่นั้น อาจทำการรักษาโดยการงดนมแม่และให้นมผสมแทนชั่วคราวขึ้นอยู่กับดุลพินิจของแพทย์ประมาณ 24 ชั่วโมง อาจรักษาร่วมกับการส่องไฟด้วยหรือไม่ก็ได้ ซึ่งก็พอเพียงที่จะทำให้ระดับบิลิรูบินลดลง หลังจากนั้นสามารถให้นมแม่ต่อไปได้ โดยระดับบิลิรูบินมักไม่สูงขึ้นเท่าเดิม

ป้องกันภาวะตัวเหลืองอย่างไร

เมื่อทราบว่าตั้งครรภ์ควรรีบไปฝากครรภ์ตั้งแต่ไตรมาสแรก เพื่อตรวจเลือดหาความผิดปกติทางพันธุกรรม เช่นโรคธาลัสซีเมียชนิดรุนแรง ตรวจหาภาวะติดเชื้อในแม่เช่น โรคไวรัสตับอักเสบ โรคซิฟิลิส ติดเชื้อไวรัสเอชไอวี/โรคเอดส์ ทำให้ทราบว่าอาจมีการติดเชื้อในทารกตั้งแต่ในครรภ์ โรคบางอย่างสามารถให้การรักษาได้ เมื่อทารกเกิดควรให้ทารกดูดนมแม่อย่างเร็วที่สุด ดูดนมแม่10-12 ครั้ง/วัน จะทำให้ลำไส้ของทารกเคลื่อนตัวได้ดี ช่วยขับสารบิลิรูบินออกทางลำไส้

ดูแลทารกอย่างไร

-ตรวจติดตามตามแพทย์นัด

-เมื่อกลับบ้าน คุณพ่อคุณแม่ควรช่วยกันเลี้ยงดูทารก และส่งเสริมให้นมแม่เพียงอย่างเดียวอย่างน้อย 6 เดือน การให้ลูกดูดนมอย่างถูกวิธีและดูดบ่อยๆทำให้นมแม่มีปริมาณเพียงพอ

- ดูอย่างไรว่านมแม่เพียงพอ จะพบว่าลูกดูมีความสุข ไม่ซึม กินได้ดี ดูดนมแรง กินอิ่มนอนหลับ เล่นได้ ร้องเสียงดัง อุจจาระปัสสาวะปกติ ลูกกินนมแม่อาจถ่ายอุจจาระวันละหลายครั้ง น้ำหนักขึ้นดี

- ลูกซึม ไม่ดูดนม ไม่ค่อยร้อง มีไข้ หรือตัวเย็นกว่าปกติ เหลืองมากขึ้น ท้องอืด อาเจียน ท้องเสียเป็นน้ำมากกว่า 3 ครั้งใน 24 ชั่วโมง หรือถ่ายเป็นมูกหรือเลือดปนแม้แต่ครั้งเดียว ตาลอย กระตุกหรือชักเกร็ง หอบ เขียว อาการหนึ่งอาการใดหรือหลายอาการร่วมกันต้องรีบไปพบแพทย์

- คุณพ่อคุณแม่ควรอ่านรายละเอียดในสมุดประจำตัวทารก เพื่อใช้ในการติดตามน้ำหนัก การเจริญเติบโต พัฒนาการในด้านต่างๆ การให้อาหาร รวมถึงการให้วัคซีน

เอกสารอ้างอิง

1. AAP Subcommittee on Management of hyperbilirubinemia in the newborn infant 35 or more weeks of gestation. Pediatrics. 2004 Jul;114(1):297-316.

2. Wolff M, Schinasi DA, Lavelle J, Boorstein N, Zorc JJ.  Management of neonates with hyperbilirubinemia: improving timeliness of  care using a clinical pathway. Pediatrics. 2012;130(6). Available at: www.pediatrics.org/cgi/content/full/130/6/e1688.